Bệnh thân xanh trên tôm | Nguyên nhân, cách nhận biết và giải pháp khắc phục triệt để

Trong những vụ mùa gần đây, bên cạnh các bệnh nguy hiểm như đốm trắng hay gan tụy cấp, hiện tượng tôm bị thân xanh (hay còn gọi là tôm xanh lưng, tôm xanh da trời) đang trở thành nỗi lo lắng của nhiều hộ nuôi. Dù không gây chết hàng loạt trong thời gian ngắn, nhưng bệnh thân xanh khiến tôm bị giảm giá trị thương phẩm nghiêm trọng, khó tiêu thụ và thường đi kèm với tình trạng tôm yếu, chậm lớn.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của bệnh thân xanh và cách quản lý ao nuôi để ngăn chặn tình trạng này.

1. Bệnh thân xanh trên tôm là gì?

Bệnh thân xanh thực chất là sự thay đổi màu sắc bất thường của vỏ và cơ thịt tôm. Thay vì có màu sắc tự nhiên (xám sáng hoặc xanh nâu nhạt tùy môi trường), tôm chuyển sang màu xanh da trời đậm hoặc xanh sẫm ở phần lưng và các đốt cơ.

Hiện tượng này thường xuất hiện phổ biến trên tôm thẻ chân trắng và tôm sú, đặc biệt là trong các mô hình nuôi thâm canh, siêu thâm canh có độ mặn thấp hoặc quản lý môi trường không tốt.

2. Nguyên nhân chính khiến tôm bị thân xanh

Khác với các bệnh do virus, bệnh thân xanh thường xuất phát từ sự kết hợp giữa dinh dưỡng và môi trường.

2.1. Thiếu hụt khoáng chất và sắc tố

Đây là nguyên nhân hàng đầu. Tôm cần một lượng lớn các khoáng chất vi lượng và sắc tố (đặc biệt là Astaxanthin) để hình thành màu sắc vỏ. Khi khẩu phần ăn thiếu hụt các chất này, hoặc tôm không hấp thụ được do hệ tiêu hóa yếu, màu sắc vỏ sẽ bị biến đổi.

2.2. Môi trường nuôi có độ mặn thấp

Ở các vùng nuôi nước lợ hoặc nước ngọt hóa (độ mặn dưới 5‰), hàm lượng khoáng tự nhiên trong nước thường rất thấp. Sự thiếu hụt các ion như Ca2+, Mg2+, và K+ ảnh hưởng đến quá trình cứng vỏ và sắc tố của tôm.

2.3. Tảo độc và môi trường nước biến động

Khi ao nuôi xuất hiện tảo độc (tảo lam, tảo giáp) hoặc mật độ tảo quá dày làm pH dao động mạnh, tôm bị stress kéo dài.

Đáy ao bị ô nhiễm, phát sinh khí độc H2S và NH3 cũng là yếu tố gián tiếp khiến tôm bị “nhợt nhạt” hoặc chuyển màu xanh bất thường.

2.4. Tôm bị nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng

Một số trường hợp tôm nhiễm vi khuẩn Vibrio hoặc ký sinh trùng làm tổn thương gan tụy, khiến quá trình chuyển hóa sắc tố bị đình trệ, dẫn đến hiện tượng thân xanh đi kèm với vỏ mỏng, mềm vỏ.

3. Dấu hiệu nhận biết và tác hại

Triệu chứng lâm sàng:

• Màu sắc: Phần vỏ lưng và các cơ dọc thân có màu xanh da trời đặc trưng.
• Tình trạng vỏ: Vỏ thường mỏng, mềm hoặc giòn nhưng dễ gãy, tôm khó lột xác hoặc lột xác không hoàn toàn.
• Cơ thịt: Khi bóc vỏ, thịt tôm có thể hơi xanh và mềm hơn so với tôm khỏe mạnh.
• Sức khỏe: Tôm bơi lờ đờ, giảm ăn và dễ bị tổn thương bởi các tác động ngoại cảnh.

Tác hại kinh tế:

• Khó bán: Thương lái thường thu mua tôm thân xanh với giá thấp hơn từ 10% – 30% so với tôm đẹp.
• Không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu: Các thị trường khó tính thường từ chối tôm có màu sắc bất thường.
• Tỉ lệ hao hụt: Tôm thân xanh thường đi kèm với hệ miễn dịch kém, dễ nhiễm thêm các bệnh khác dẫn đến chết rải rác.

4. Giải pháp điều trị và khắc phục bệnh thân xanh

Khi phát hiện đàn tôm có dấu hiệu thân xanh, bà con cần triển khai ngay các bước sau:

4.1. Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

• Bổ sung Astaxanthin: Đây là loại sắc tố quan trọng nhất giúp tôm có màu sắc tự nhiên và tăng cường khả năng chống oxy hóa.
• Tăng cường khoáng vi lượng: Trộn các loại khoáng hữu cơ dễ hấp thụ vào thức ăn. Chú ý bổ sung thêm Vitamin C và Vitamin E để tăng sức đề kháng.

4.2. Xử lý môi trường nước

• Nâng kiềm và ổn định pH: Đảm bảo độ kiềm trong ao dao động từ 120 – 150 mg/L. Sử dụng vôi nông nghiệp hoặc Soda để điều chỉnh.
• Bổ sung khoáng tạt: Tăng cường tạt khoáng trực tiếp xuống ao, đặc biệt là vào ban đêm (thời điểm tôm thường lột xác).
• Thay nước và diệt khuẩn: Nếu ao quá mùn bã hoặc có tảo độc, hãy thay 10-20% nước và sử dụng các chất diệt khuẩn nhẹ như Iodine để làm sạch môi trường.

4.3. Quản lý khí độc

Sử dụng các chế phẩm vi sinh có chứa Nitrosomonas và Nitrobacter để xử lý NH3, NO2, giúp môi trường nước thông thoáng, tôm bớt stress.

5. Biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất

Để không xảy ra tình trạng tôm thân xanh, quy trình nuôi cần chú trọng:

Chọn giống chất lượng: Nguồn giống khỏe mạnh, không nhiễm bệnh gan tụy sẽ có khả năng chuyển hóa dinh dưỡng tốt hơn.

Duy trì độ mặn phù hợp: Nếu nuôi ở vùng độ mặn thấp, việc bổ sung khoáng chất định kỳ vào nước là bắt buộc.

Kiểm soát tảo: Đừng để tảo phát triển quá mức. Màu nước “trà” (vàng nâu) là màu nước lý tưởng nhất cho tôm.

Sử dụng vi sinh định kỳ: Đây là cách bền vững nhất để ổn định môi trường và ức chế vi khuẩn gây bệnh.

6. Bảng tóm tắt các yếu tố cần kiểm soát

Bệnh thân xanh trên tôm tuy không phải là bệnh nan y, nhưng nó là tín hiệu báo động về sự mất cân bằng trong quản lý dinh dưỡng và môi trường. Chỉ cần bà con chú trọng vào việc bổ sung khoáng chất và giữ sạch đáy ao, hiện tượng này sẽ nhanh chóng được khắc phục, giúp tôm bóng đẹp và đạt giá trị cao khi thu hoạch.